De hersteloperatie kinderopvangtoeslagen is bedoeld om ouders te vergoeden die onterecht zijn geraakt door fouten van de Belastingdienst. Toch komt het voor dat bepaalde situaties niet onder één van de herstelregelingen passen (vooringenomenheid, hardheidsregeling of opzet/grove schuld). Soms zorgt de strikte toepassing van de Wet Herstel Toeslagen ook nu nog voor een onredelijke of schrijnende uitkomst voor een ouder.
In zulke gevallen kan de hardheidsclausule uitkomst bieden. In deze blog leggen we uit wat deze clausule inhoudt, wanneer deze kan worden toegepast en wat de Afdeling bestuursrechtspraak hierover heeft beslist.
Wat is de hardheidsclausule?
De hardheidsclausule is een bepaling in de Wet hersteloperatie toeslagen (WHT).[1] Deze bepaling geeft de Belastingdienst de mogelijkheid om af te wijken van de wet als de toepassing van die wet onbillijk uitpakt.
Met andere woorden: als het strikt volgen van de regels in een bepaald geval oneerlijk of onrechtvaardig zou zijn, kan de UHT besluiten om een uitzondering te maken.
De hardheidsclausule staat in artikel 9.1 WHT. Daarin is bepaald dat de overheid kan afwijken van een aantal artikelen van de wet “voor zover toepassing van het desbetreffende artikel gelet op doel of strekking ervan zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard”.
Dat betekent dat de clausule bedoeld is voor uitzonderlijke situaties – niet voor een moeilijk of vervelend geval. Het moet echt gaan om gevolg waardoor iemand niet meer normaal verder kan leven.
Wanneer wordt de hardheidsclausule toegepast?
De hardheidsclausule wordt alleen toegepast in bijzondere of schrijnende situaties. Het moet gaan om omstandigheden waarbij de uitvoering van de wet een oneerlijk resultaat zou opleveren. De Afdeling bestuursrechtspraak (de hoogste bestuursrechter) heeft op 12 februari 2025 een belangrijke uitspraak gedaan waarin zij voor het eerst duidelijkheid geeft over hoe deze clausule moet worden gebruikt.[2]
Volgens de Afdeling kan de clausule bijvoorbeeld worden toegepast bij:
- ernstige financiële nood,
- zware medische problemen, of
- andere ingrijpende persoonlijke omstandigheden
die maken dat het onredelijk is om de wet strikt toe te passen.
Belangrijk is dat het moet gaan om actuele omstandigheden – dus problemen die zich nu voordoen als gevolg van een besluit van de UHT, bijvoorbeeld het weigeren van schuldcompensatie. De schrijnende omstandigheden uit de tijd van de toeslagenaffaire zelf vallen hier niet onder, omdat de wet juist bedoeld is om die problemen te vergoeden.
De uitspraak van 12 februari 2025: wat speelde er?
De zaak waarover de Afdeling bestuursrechtspraak oordeelde, ging over een vrouw die in 2021 € 30.000 had ontvangen op grond van de Catshuisregeling. Zij gebruikte daarvan € 12.000 om schulden bij de ING af te lossen. Later vroeg zij dat geld terug via de regeling voor overname van private toeslagenschulden.
De minister wees haar verzoek echter af, omdat zij niet voldeed aan de wettelijke voorwaarden voor overname van haar ING-schulden.
De vrouw vond dat dit onrechtvaardig was en vroeg de minister om gebruik te maken van de hardheidsclausule. Zowel de rechtbank als de Afdeling bestuursrechtspraak oordeelden dat de minister dat niet hoefde te doen.
Volgens de Afdeling was wel aannemelijk dat de vrouw destijds financiële problemen had, maar zij had geen actuele schrijnende omstandigheden aangevoerd die verband hielden met de weigering van haar verzoek. Dat zij het “oneerlijk” vond dat zij het geld al had gebruikt om schulden af te lossen, was onvoldoende reden om de hardheidsclausule toe te passen.
De Afdeling benadrukte dat de clausule bedoeld is als uitzondering op de wet. Daarom ligt het op de weg van de ouder of diens advocaat om concreet aan te tonen wat de bijzondere of schrijnende omstandigheden zijn die een afwijking van de wet rechtvaardigen.
Wat betekent dit voor gedupeerde ouders?
De uitspraak maakt duidelijk dat de hardheidsclausule niet snel wordt toegepast. De UHT heeft hierbij een ruime beoordelingsvrijheid, maar moet altijd goed motiveren waarom wél of niet van de clausule gebruik wordt gemaakt.
Voor ouders betekent dit dat het belangrijk is om goed te onderbouwen waarom hun situatie bijzonder is. Denk daarbij aan bewijs van medische problemen, ernstige financiële nood, of andere persoonlijke omstandigheden die maken dat het toepassen van de wet onredelijk uitpakt.
Het is dus niet genoeg om te zeggen dat de situatie “oneerlijk voelt”. Er moet sprake zijn van echte, aantoonbare hardheid – omstandigheden die zo zwaar wegen dat strikte toepassing van de wet niet meer redelijk zou zijn.
Laat u goed adviseren
Omdat de hardheidsclausule een uitzondering vormt op de normale toepassing van de wet, is het belangrijk om hierbij juridische ondersteuning te krijgen. Onze advocaten kunnen helpen bij het beoordelen of uw situatie mogelijk in aanmerking komt voor toepassing van de hardheidsclausule, en bij het zorgvuldig onderbouwen van een verzoek aan de UHT.
Heeft u vragen over uw zaak of over de hardheidsclausule in de WHT?
Neem gerust contact op met ons kantoor.
U kunt ons bellen op 010 – 7009786 of een e-mail sturen naar info@ratio-advocatuur.nl.
Wij denken graag met u mee over de beste route in uw hersteltraject.
[1] Art. 9.1 WHT.
[2] RVS 12 februari 2025, ECLI:NL:RVS:2025:456, Toepassing hardheidsclausule bij overname private toeslagenschulden – Raad van State.
Geschreven door: mr. P.W.E. Ros
Pauline Ros heeft zich gespecialiseerd in het bestuursrecht
Zij is altijd werkzaam geweest op het rechtsgebied Sociale Voorzieningen en Sociale Verzekeringen. Daarnaast is zij zich gaan focussen op de kinderopvangtoeslagaffaire en overige besluiten van de overheid. Pauline heeft in het rechtsgebiedenregister van de Nederlandse Orde van Advocaten de volgende rechtsgebieden geregistreerd: Sociale voorzieningen en Strafrecht.
Uiteraard behaalt Pauline de benodigde opleidingspunten op ieder geregistreerd gebied.